گچکاری

گچکاری

   کار کردن با گچ و استفاده از آن با توجه به ویژگی های خاص مادی، برای هرجا را گچکاری میگوییم.

جایگاه گچکاری ساختمان

        در هر ساختمان به طور کلی پس از اتمام سفت کاری و بنّایی، گچ کاری و نازک کاری شروع می شود که رعایت اصول، روش ها و فنون و اجرای مناسب اندود کاری و پس از آن رنگ آمیزی، جلوه ای خاص به ساختمان می دهد . گچکاری ساختمان را میتوان بعنوان یک پوشش یا لباس برای ساختمان، همچون پوست تن آدمی یاد کرد.

ابزار گچکاری 
        ابزار و وسایلی که یک گچ کار نیاز دارد عبارتند از :آب – گچ – داربَست – شمشه ی آلومینیومی، چوبی و یا آهنی – گیره یا پُل یا شمع – استامبولی – ماله – کاردَک – لیسه ی پلاستیکی – هم زن – میخ – تیشه – شاقول – ریسمان – مداد – تراز و ....
ماله، شمشه، تراز، شاقول، کاردک، متر، خطکش، ریسمان و...
ابزاری که بیشتر به اثاث بنایی معروفند و یک استاد مجری نیاز به آنها دارد.

انواع گچکاری
در تقسیمی که ما برای هنر گچکاری کرده ایم این هنر را در سه سطح معمول، حرفه ای و فوق حرفه ای قرار داده ایم.
در گچکاری معمول یا معمولی استاد گچکار مهارت کامل و کافی  برای اندود، پوشش و پرداخت سطوح دیوار،سقف، ستون و ... با گچ را داراست.
در این سطح، استاد هنرمند با استفاده از ابزار معرفی شده و رعایت اصول معماری پوشش گچ را به روی هر سطحی اجرا می کند.
در گچکاری حرفه ای استاد گچکار علاوه بر علم پوشش سطوح با گچ، توانایی اجرای تزئینات گچکاری را دارا می باشد. بدین ترتیب که با استفاده از ابزار معروف و الگوهای طراحی شده ی هنری، تزئیناتی خطی،سطحی و یا حجمی را بعد از گچکاری روی سطوح پیاده می کند.
گچکاری فوق حرفه ای ما که می توان استاد آن را خود هنرمند گچبر نامید فرد گچکار علاوه بر توانایی اجرای پوشش گچ و اجرای تزئینات گچکاری دارای علم طراحی، اجرا و ترسیم انواع و اقسام سازه ها و کاربندی های هنری و معماری می باشد.

اجرای گچکاری 
        سطحی را که می خواهیم گچ کنیم بنا به موقعیت آن، تعدادی گچ برجسته ی هم سطح یا هم تراز و یا هم شاقول روی سطح قرار داده و با شمشه قرار نهادن روی تمام کُروم ها (گچ های برجسته) و گچ کردن زیر شمشه ها، ریل هایی گچی درست کرده و در پایان گچ را مابین این ریل ها  مالیده و شمشه را روی ریل کشیده  که متناسب با صافی ریلهای گچی، سطح گچ کاری شده تخت می شود. 

گچِ گچکاری 

به طور کلی چهار نمونه ترکیب گچ در گچ کاری قابل استفاده است: 

الف – گچ آماده: گچی است که به صورت دوغ آب بوده و پس از مدتی سفت می شود و برای پرکردن فضا های تو خالی مناسب است .

ب – گچ عسلی: گچی است که مقدار گچ آن از آب آن به تناسب بیشتر باشد که محلولی مانند کشک به وجود می آید. این گچ پس از سفت شدن، سختی خاصی را به خود می گیرد. این گچ برای کروم گرفتن بسیارمناسب است. 

ج – گچ دَستی: این گچ ،گچی سفت است که کمی آب را به گچ اضافه می کنند و گچ خمیر می شود .گچ دستی، مایع نمی تواند باشد و بسیار سفت می شود و مخصوص بند کردن جسمی به جسم دیگر است .

د – گچ کُشته: گچی است نرم ودیر سفت  که فرصت خوبی را به گچ کار برای صیقل دادن سطح گچ کاری شده می دهد  .

گچکاری هنری

اجرائیات خاص و هنری در حرفه ی گچ کاری که نیازمند نبوغ و مهارت ویژه می باشد.

بطور کلی بعد از هنر گچبری هر هنر دیگری که با گچ سروکار دارد را گچکاری هنری گویند. پس استاد گچکار نیز میتواند یک هنرمند باشد که ماده ی گچ را زیبایی وعمران دهد.
گچکاری نسبت به هنر گچبری از میزان ظرافت کمتری می تواند برخوردار باشد و بیشتر بر مبنای اصول معماری استوار است.

کشوزنی
   برای کشو زنی سه گونه ابزار مورد استفاده قرار می گیرد که عبارت اند از :
الف- ابزاری که بر لبه ی جاسازی می خورد. 
ب- ابزاری که فقط بر سطح کار می خورد و تکیه بر شِمشه دارد .
ج- ابزاری که سطح کار می خورد و در گوشه ی آن سوراخی تَعبیه گردیده که بوسیله ی ریسمانی به یک میخ متصل است.
بعد از خط اندازی زیر کار،معمولاً مراحل:گچ اندازی وکُشته کِشی با اَبزار وپنبه آب ،صورت می گیرد . برای اَبزار زنی از گچ خوش مایه که باید سفت تر از گچ گُل و و برگ سازی باشد، استفاده می شود .

وسایل ابزارزَنی 
در کشوزنی از ابزارهای مختلفی به شرح زیر استفاده می شود :
1- برجسته کاری
2- کنده کاری و حکاکی
 3- حاشیه پخ
4- کنج 
5- کاو مسطح
 6-تاج
 7- ابزار نیم گرد
 8-ابزار ربع گرد
 9- ابزار محدّب دارای مقطع مربع دایره 
10-قاب- کاو

چگونه ابزار گچی بزنیم؟
   ابتدا از زاویه ی بین دیوار وسقف به مرکز کنج و با شعاع 15سانتی متر، دور تادور را با پرگار و یا باریسمان آغشته شده به رنگ علامت می زنیم و بعد شمشه ای به ضخامت 25 میلی متر را در سقف برابر با خط ریسمان می کوبیم . پس از علامت گذاری، محل ابزار زدن باید زخمی شود و به محل کار تعدادی میخ می کوبیم . پس از آماده شدن گچ، داخل شمشه را گچ اندازی می کنیم. بعد از سفت شدن، شمشه را به آرامی ضربه زده و از گچ جدا می کنیم. این عمل را دور تا دور سقف ادامه می دهیم. به این کار جاسازی می گویند .
کِشو، ابزاری اصلی در ابزار زنی است که ممکن است چوبی ،فلزی و یا از جنس pvc باشد.
این کشو در طرح ها و گونه های مختلف می تواند باشد. ابزار گچی را می توان در هر جا ومکانی استفاده کرد. روی دیوار،سقف ،کُنج ها ، سطح های ممتد و کشیده و...
 ابزار زنی  سطحی ترین فعالیت درشاخه ی گچبری است که گچبر مبتدی برا ی شروع کار ابتدا ابزار زن می شود .

اَندِلیک سازی یا نورمخفی (جاچراغی)   
   در واقع در سقف ها، پوشش به صورت کاذب می باشد که به فُرم ها و نوع های مختلف جهت زیباسازی درسقف هاازآن استفاده می گردد. سقف کاذب، سقفی است که به اسکلت ساختمان متصل بوده و بار آن به سازه ی اصلی ساختمان وارد می شود. در اندلیک سازی بین سقف اصلی و قسمت زیرین سازه ی اصلی، فضای خالی به وجود می آید که اندلیک ها می تواند صاف با ارتفاع محدود و یا به شکل های مختلف ساخته شوند .در این نوع سقف کاذب می توان از مصالح سبک استفاده نمود و قاب بندی آن به نحومناسبی به اسکلت  بندی ساختمان متصل شود تا ضربه و تکان های ناشی از زلزله به آن ها، موجب خرابی دیوارهای مجاور نگردد .


 

    نکات کاربردی در استفاده از گچ

    بعد از ریختن گچ به داخل آب، حدود دو دقیقه صبر کنید (بسته به نوع گچ متفاوت است). اگر هم زدن را زود شروع کنید، گچ تبدیل به یک توده ی کلوخی می شود که نرم کردن آن مشکل است.
زمان گیرش ملات گچ، به نوع سنگ گچ و دمای پخت آن نیز بستگی دارد.
اگر از آب گرم استفاده کنید، خمیر گچ سریع تر می گیرد.
هر چه میزان آب ملات گچی بیشتر باشد، گچ دیرگیرتر شده و مقاومت ملات سخت شده ی آن نیز کاهش می یابد و برعکس.
در هنگام خشک شدن گچ، می توان برای تسریع کار، آن را جلوی بخاری گذاشت، اما اگر خیلی زیاد داغ شود که نتوان به آن دست زد، گچ نرم شده و می ریزد.

پس از این که گچ سفت و سخت شد، برای جذب آب، قدرت عجیبی از خود نشان می دهد. اگر در این حالت قطره ای از دوغاب گل رس بر روی گچ ریخته شود، به سرعت (حداکثر در مدت چند دقیقه)، به گل رس خمیر شده ای بدل می گردد. به دلیل همین خاصیت گچ است که از آن، به عنوان قالب ظروف سرامیکی استفاده می کنند.
اگر گچ را روی چوب، فلز یا خود گچ بریزید، فورا می چسبد. مگر این که ماده ای جداکننده در آن به کار رود. آهار صابون (صابون مایع شده)، برای این منظور بسیار مناسب است. دقت داشته باشید که در استفاده از این آهار، باید پیش از خشک شدن کامل گچ، آن را از مدل جدا سازید، چون این آهار بعد از خشک شدن کامل گچ، دیگر درست عمل نمی کند. از انواع فیلم ها، وازلین و سایر روغن ها هم می توان به عنوان جداکننده استفاده کرد. میزان جدا کننده از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر ماده ی جدا کننده کم باشد، مدل اولیه به قالب می چسبد و اگر جداکننده زیاد باشد، سطح داخلی قالب ناصاف خواهد شد.
آهار را باید درست قبل از ریختن گچ، به مدل زد. اگر مدلی را آهار زده و بگذاریم نیم ساعت یا بیشتر بماند، آهار اثر خود را از دست می دهد.

گچ به شیشه نمی چسبد.
ملات گچ اگر در جوار فلزات قرار گیرد، بعد از مدتی با فلزات ترکیب می شود و ایجاد سولفات می کند.
گچ تنها ملاتی است که پس از سخت شدن، در حدود یک درصد افزایش حجم پیدا می کند.
برای پرداخت نهایی و صیقلی کردن سطوح گچی، می توانیم از گچ کشته استفاده کنیم. گچ حل شده و در حال گیرش را به طور مداوم هم زده و به آن کم کم آب اضافه کنید و هر بار آن را هم بزنید تا جایی که آب دیگر به خورد گچ نرود. ملات به دست آمده گچ کشته است که به راحتی با ماله می توان آن را روی سطوح گچ کشید و سطحی صاف و یکدست داشت.
گچ کشته اصلا مقاومت مکانیکی ندارد و با فشار اندک انگشت می ریزد، بنابراین تنها هنگامی از آن استفاده کنید که کارتان کامل شده است و تنها می خواهید سطح صاف تری داشته باشید. خلل و فرج های بزرگ را نباید با آن پر کنید، چون خیلی زود می ریزد

    علت ترک خوردن گچ کاری

    گاهی درساختمان ملاحظه می کنیم که سطوحی گچ کاری شده پس از خشک شدن و سخت شدن ترک می خورد و شکل بسیار بدی به محل آن می دهد این ترک خوردگی می تواند به دلایل زیر باشد: 

    1-اگر در موقع ساختن ملات گچ مقدار گچی را که درآب می ریزیم ازحد معینی کمتر باشد ( درصد وزن آب نسبت به گچ زیاد باشد) بطوریکه گچ نتواند پس از انبساط حجم آب مصرف شده در ملات را پر کند در نتیجه گچ پس از خشک شدن تقلیل حجم داده و می ترکد.
    2- اگر ضخامت ملاتی که روی دیوار می کشیم از 8-7 سانتیمتر بیشتر باشد و آنرا در یک نوبت بکشیم لایه های روئی گچ دراثر مجاورت با هوا به فوریت خشک میشوند در حالی که هنوز لایه های درونی مرطوب هستند و اگر این لایه ها هم بخواهند خشک شوند یعنی آب آنها تبخیر شود ناچارا ً باید درسطح گچ کاری ترکهایی ایجاد شود تا امکان خروج بخار آب لایه های زیرین حاصل شود.
    3- اگر درفصل سرما و درجات زیر صفر اقدام به گچ کاری بنمائیم و آب ملات گچ قبل از انبساط و سخت شدن گچ یخ بزند فعل و انفعالات شیمیائی برای سخت شدن در ملات متوقف می شود. پس از آنکه یخ ذوب شد گچ فاسد شده و دیگر به انبساط خود ادامه نمی دهد در نتیجه در سطح گچ کاری  شده ترک خوردگی مشاهده می گردد.
    4- بعضی از ترکها درگچ کاری بعلل فوق نبوده و در اثر نشستهای ساختمان بوجود می آید، این نوع ترکها معمولا ًبا زاویه 45 درجه نسبت به افق ظاهر می شود.

    گچ کشته
    بعلت زودگیر بودن گچ با وجود آنکه ملات آنرا بسیار کم درست می کنند ( حداکثر اندازه یک استانبولی) نمی توان سطوح زیادی را با آن سفید کرده و کاملا ًصیقلی نمود زیرا قبل از آنکه بتوانیم سطح گچ را با ماله پرداخت نموده تا سطح صافی بدست آوریم گچ سخت شده و حالت پلاستیک بودن خود را از دست می دهد.( سخت شدن ملات گچ با خشک شدن آن اشتباه نشود) بدین لحاظ پس از آنکه روی گچ و خاک را با ملات گچ اندود نمودند برای آنکه سطحی کاملا ًصیقلی بدست آید. روی آنرا کشته می کشند. کشته ملات گچی است که هیچ وقت سخت نمی شود و تا قبل از خشک شدن حالت پلاستیسیته خود را از دست نمی دهد البته باید توجه داشت که ضخامت کشته حداکثر نبایر از یک میلیمتر تجاوز کند زیر در غیر اینصورت پوسته پوسته شده و از سطح کار جدا می شود.

    ساخت گچ کشته
    برای ساختن ملات گچ کشته ابتدا گچ رااز الک های بسیار ریز رد می نمایند آنگاه آنرا مانند ملات معمولی گچ می سازند ولی بلافاصله پس از آنکه دانه های گچ را داخل آب ریختند با دست آنرا مالش داده و مانع ایجاد کریستالهای لازم جهت سخت شدن می گردد و بدین طریق پس از ده تا دوازده دقیقه که ملات را مالش دادند این ملات قبل از خشک شدن سخت نمی شود و به آن در اصطلاح بنائی کشته می گویند. ملات کشته بعلت آنکه سخت نمی شود. به کارگران گچ کار فرصت می دهد تا سطوح وسیعی را بوسیله آن با ماله کاملا ً صیقلی نماید.

روش دیگر برای تهیه ی گچ کشته، ورز دادن و زدن آن همزمان با سفت شدن آن است که نیازمند تجربه و مهارت و تمرین است، چراکه ممکن است زور گیرایی گچ، ما را مغلوب خود کند. در گچبری، کشته را با زدن میسازند و آن را شبیه به خمیری بتونه ای شکل جهت مرمت و پرداخت آثار هنری گچی به کار میگیرند.

خصوصیات گچ ساختمانی

    گچ خوب علاوه بر دو خاصيت عمده ( زود گير بودن و ازدياد حجم به هنگام سخت شدن ) داراي خواص ديگري نيز هست از جمله آنکه گچ اکوستيک است. در آتش سوزي مقاوم مي باشد. ارزان و فراوان است. داراي رنگي سفيد میباشد

زود گير بودن گچ
ملات گچ ازجمله ملاتهايي است که بسيار زود گير مي باشد و در حدود 10 دقيقه سخت مي گردد اين خاصيت به ما امکان مي دهد که تيغه هاي 5 سانتي متري و همچنين طاقهاي ضربي را که بايد قبل از چيدن هررديف آجر، رديفي که قبلا ًچيده شده است سخت شده و در جاي ايستا باشد با اين ملات بسازيم

خاصيت ازدياد حجم گچ
گچ تنها ملاتي است که درموقع سخت شدن درحدود يک در صد به حجمش اضافه ميشود و پس از خشک شدن تقليل حجم پيدا نمي کند. - يک نوع سيمان انبساطي نيز به بازار عرضه شده است ولي درايران بطور معمول ساخته نمي شود. با استفاده از اين خاصيت است که ما مي توانيم سطوح وسيعي را با آن اندود کنيم زيرا اين اندود بعلت آنکه درموقع سخت شدن ازدياد حجم پيدا مي کند خلل و فرج خود را پر کرده و درآن ايجاد ترک و شکاف نميشود و درنتيجه حشرات نميتوانند در آنجا لانه کرده و بالاخره براي اندود داخل اطاقها کاملا ًبهداشتي مي باشد

مقاومت در مقابل آتش سوزي گچ
با توجه به اينکه گچ سخت شده مانند سنگ داراي دو ملکول آب تبلور مي باشد اگر لايه گچ درمقابل حرارت ناشي از آتش سوزي قرار بگيرد اين آب تبلور دراثر حرارت دوباره از گچ جدا شده و بصورت يک لايه ازآب درمقابل آتش قرار گرفته و براق مدت دو تا سه ساعت مي تواند درمقابل سرايت آتش به فضاهاي ديگري مقاومت نمايد

خاصيت اکوستيک بودن گچ
گچ درمقابل ارتعاشات صوتي رفتار مطلوبي دارد و تقريبا ًبين 60 الي 75 درصد اين ارتعاشات را بخود جذب نموده و مانع انعکاس آن مي شود و درنتيجه از ايجاد پژواک جلوگيري مي کنند اين حد جذب ارتعاش براي اطاقهاي زندگي و کلاسهاي درس و حتي سالناي کوچک کنفرانس کافي ميباشد. البته سالنهاي بزرگ اجراء موسيقي و يا تئاتر مي بايد با وسائل بهتري اکوستيک شوند

ارزاني گچ
گچ بعلت ارزاني و سهل الحصول بودن درهمه کارگاههاي به مقدار کافي وجود داشته و مورد استفاده ميباشد بايد توجه نمود چنانچه گچ ازلحاظ قيمت گران باشد تا باين حد نمي تواند مورد استفاده و بهره برداري قرارگيرد.

خاصيت پلاستيک بودن گچ
ملات گچ بعلت خاصيت شکل پذيري فوق العاده اي که دارد مي توان با آن شکلها و نقش هاي زيبايي بوسيله هنر گچ بري بوجود آورد و بدينوسيله درفضاهاي ساختمان زيبايي مخصوص ايجاد کرد وهمچنين سطوح وسيعي رابا آن اندود نمود

رنگ گچ
ملات گچ پس از مصرف و خشک شدن سفيد رنگ مي شود و اين سفيدي به ساختمان جلوه خوبي مي دهد و در نتيجه يکي از بهترين اندودهاي ساختمان مي باشد 

خاصيت رنگ پذيری گچ
اندود گچ پس از خشک شدن تقريبا ًهرنوع رنگي را بخود مي پذيرد وبدينوسيله مي توانيم فضاهاي مورد استفاده خود رابه رنگ دلخواه خود رنگ آميزي نماييم و بدين جهت براي اندود فضاهاي داخل ساختمان مصالح مناسبي است